Międzynarodowi eksperci alarmują, że żywność ultraprzetworzona, w skrócie UPF, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i wzywają do natychmiastowego podjęcia działań w celu ograniczenia jej spożycia. Wskazują oni, że zmiana stylu odżywiania w kierunku produktów tanich i wysoko przetworzonych, kosztem świeżych, pełnowartościowych produktów, zwiększa ryzyko wystąpienia wielu chorób przewlekłych, w tym otyłości, cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych, a także zaburzeń psychicznych, takich jak depresja. Eksperci ostrzegają, że coraz większa obecność ultraprzetworzonej żywności w diecie może mieć długofalowe konsekwencje zdrowotne na skalę globalną.
W opublikowanym przeglądzie badań w renomowanym czasopiśmie medycznym The Lancet naukowcy podkreślili, że rządy krajowe powinny stanąć na wysokości zadania i wprowadzić rozwiązania, które pomogą ograniczyć konsumpcję ultraprzetworzonej żywności. Proponują między innymi wprowadzenie wyższych podatków na produkty UPF oraz system ostrzeżeń informujących konsumentów o potencjalnym zagrożeniu zdrowotnym związanym z ich spożywaniem. Celem takich działań byłoby nie tylko zmniejszenie konsumpcji niezdrowych produktów, ale również wsparcie finansowe dla programów umożliwiających dostęp do bardziej odżywczych i pełnowartościowych produktów spożywczych dla całej populacji.
Żywność ultraprzetworzona obejmuje produkty, które są mocno zmodyfikowane w procesie produkcji i zawierają składniki, których nie znajdziemy w naszej domowej kuchni. Zalicza się do nich między innymi emulgatory, konserwanty, barwniki, substancje słodzące i inne dodatki chemiczne. Przykładami takich produktów są chipsy, słodycze, wyroby cukiernicze, herbatniki, zupy instant, napoje gazowane, lody, przetworzony chleb czy gotowe dania mrożone. Produkty te charakteryzują się wysoką zawartością cukru, soli i niezdrowych tłuszczów, a jednocześnie niską zawartością błonnika, białka i innych składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Eksperci wykorzystują klasyfikację Nova, która dzieli żywność na cztery kategorie. W lewej kolumnie znajdują się produkty minimalnie przetworzone, takie jak owoce, warzywa, jaja czy mięso, które w zasadzie nie różnią się od ich naturalnej postaci. W prawej kolumnie znajduje się żywność ultraprzetworzona, czyli produkty wysoko zmodyfikowane przemysłowo, zawierające więcej niż pięć składników dodanych podczas produkcji. Taki podział pozwala lepiej zrozumieć, które produkty spożywcze mogą mieć potencjalnie szkodliwy wpływ na zdrowie.
W ostatnich latach spożycie żywności ultraprzetworzonej rośnie na całym świecie. Produkty te stały się niezwykle popularne, ponieważ są łatwe w przygotowaniu, tanie i długo zachowują świeżość. Jednak ich rosnąca obecność w diecie pogarsza ogólną jakość spożywanego jedzenia. Dieta oparta w dużym stopniu na UPF wiąże się z nadmiernym spożyciem cukru i tłuszczów nasyconych, a jednocześnie z niedoborem błonnika, witamin i minerałów, co sprzyja powstawaniu otyłości i innych chorób przewlekłych.
Przegląd badań obejmujący 104 długoterminowe analizy przeprowadzone w różnych krajach i obejmujący 43 ekspertów wskazuje na jednoznaczny związek między spożywaniem ultraprzetworzonej żywności a zwiększonym ryzykiem wystąpienia szeregu chorób. Produkty te zostały powiązane między innymi z nadwagą i otyłością, chorobami serca, nadciśnieniem, cukrzycą typu 2, a także niektórymi nowotworami. Coraz więcej dowodów sugeruje także, że dieta bogata w produkty UPF może negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne, zwiększając ryzyko depresji i zaburzeń nastroju.
Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że obecne badania nie dowodzą jednoznacznie, że sama ultraprzetworzona żywność bezpośrednio powoduje choroby. Wskazują, że do potwierdzenia takich wniosków potrzebne są dalsze, bardziej szczegółowe badania i testy. Istnieje jednak konsensus, że ograniczenie spożycia UPF może przynieść realne korzyści zdrowotne, zwłaszcza jeśli zastąpimy je świeżymi, pełnowartościowymi produktami.
Eksperci podkreślają także, że zmiana stylu odżywiania w kierunku produktów naturalnych i minimalnie przetworzonych jest kluczowa dla poprawy stanu zdrowia populacji. Owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty, nasiona, orzechy i świeże mięso powinny stanowić podstawę codziennej diety. Spożycie żywności ultraprzetworzonej powinno być ograniczone do minimum, a w przypadku dzieci i młodzieży należy szczególnie dbać o to, aby nie stanowiła ona głównego źródła kalorii i składników odżywczych.
Ponadto eksperci wskazują, że wprowadzenie ostrzeżeń na produktach i edukacja konsumentów może znacząco wpłynąć na wybory żywieniowe społeczeństwa. Wyższe podatki na ultraprzetworzoną żywność mogą nie tylko ograniczyć jej spożycie, ale także pomóc w finansowaniu dostępu do zdrowszych produktów, tworząc system zachęt ekonomicznych dla konsumentów. W wielu krajach podobne działania są już testowane i przynoszą pozytywne efekty w postaci zmniejszenia spożycia niezdrowych produktów, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.
Wnioski z przeglądu badań jasno pokazują, że zmiana diety w kierunku ograniczenia ultraprzetworzonej żywności może mieć dalekosiężne korzyści zdrowotne. Spożywanie produktów naturalnych i minimalnie przetworzonych sprzyja utrzymaniu prawidłowej masy ciała, poprawie funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego, zmniejszeniu ryzyka cukrzycy i chorób nowotworowych oraz poprawie zdrowia psychicznego. Z tego powodu zarówno edukacja, jak i regulacje prawne wydają się niezbędne, aby przeciwdziałać rosnącej konsumpcji żywności ultraprzetworzonej na całym świecie.
Podsumowując, żywność ultraprzetworzona staje się coraz bardziej powszechna, a jej spożycie wciąż rośnie, zwłaszcza w dietach dzieci i młodzieży. Chociaż badania nie dowodzą jednoznacznie, że UPF bezpośrednio powoduje choroby, istnieje wyraźny związek między jej spożyciem a ryzykiem wystąpienia wielu problemów zdrowotnych. Eksperci wzywają do natychmiastowych działań – zarówno na poziomie rządowym, poprzez regulacje i podatki, jak i indywidualnym, poprzez świadome wybory żywieniowe, które ograniczą spożycie ultraprzetworzonej żywności i zwiększą udział świeżych, pełnowartościowych produktów w diecie.
