Jeśli odwiedziłeś nowoczesną bibliotekę, wiesz, że książki można przeglądać i wypożyczać za darmo. Ale wejdź do średniowiecznej biblioteki, a znajdziesz coś dziwnego: książki przykute łańcuchami do półek. Dlaczego wprowadzono tak surowe środki? Czy książki były naprawdę tak kuszące dla złodziei? Oto, co mówi nam historia.
W średniowieczu książki były niezwykle drogie. Każdy manuskrypt był robiony ręcznie — napisany na pergaminie wykonanym z obrobionej skóry cielęcej, owczej lub koziej. Stworzenie jednego małego tomu wymagało tygodni, a nawet miesięcy pracy. Dodaj kolorowe iluminacje wykonane z rzadkich pigmentów i złota, a otrzymasz przedmiot wart więcej niż dom.
Ze względu na swoją wysoką wartość książki były częstym celem kradzieży. Biblioteki klasztorne, katedralne i uniwersyteckie musiały chronić swoje cenne zbiory. Jednym z najskuteczniejszych rozwiązań było dosłowne przykucie książek do półek — praktyka znana jako „biblioteka łańcuchowa”.
System był naprawdę sprytny:
- Do okładki książki przymocowano metalowy pierścień.
- Łańcuch łączył pierścień z prętem biegnącym wzdłuż półki.
- Książkę można było przenosić na tyle, by dało się ją przeczytać, ale nie na tyle, by dało się ją ukraść.
- Książki układano grzbietem do środka, aby zapobiec ich splątaniu i ułatwić dostęp.
Niektóre z tych bibliotek łańcuchowych istnieją do dziś. Biblioteka katedry Hereford w Anglii nadal eksponuje swoje książki w ten sam sposób, w jaki robiła to 500 lat temu. Biblioteka Malatestiana we Włoszech również zachowała swój oryginalny system łańcuchowy z XV wieku.
Wraz z wynalezieniem prasy drukarskiej w XV wieku książki stały się tańsze i szerzej dostępne. W XVIII wieku łańcuchy nie były już potrzebne, a biblioteki zaczęły pozwalać odwiedzającym swobodnie dotykać książek.
Dziś, podczas gdy rzadkie edycje są nadal dobrze chronione, większość wiedzy jest na wyciągnięcie ręki. Doceniajmy, jak daleko zaszliśmy — i pamiętajmy czasy, gdy nauka była naprawdę warta swojej wagi w złocie.
